European Telework Online (ETO) Polska

Telepraca: terminy i definicje

• Wstęp do telepracy
• Definicja telepracy
• Telepraca domowa
• Telepracownik
• Elastyczność pracy
• Telecentra
• Telechatki
• Koncentracja telepracy
• Telepraca "zamorska"
• Telewioska
• Telepraca nomadyczna (mobilna)

Telepraca (praca zdalna) to nowa forma zatrudnienia, której zastosowanie stało się możliwe poprzez:
• obniżenie kosztów i zwiększenie wydajności komputerów oraz urządzeń i usług telekomunikacyjnych;

• zwiększoną dostępność narzędzi i usług zapewniających otwartość sieci elektronicznych (w tym Internetu);

• wzrastające powoli zainteresowanie ze strony pracodawców, pracowników i prowadzących samodzielną działalność gospodarczą wykorzystaniem nowatorskich sposobów osiągania zawodowych i osobistych aspiracji.

Telepraca staje się atrakcyjną formą zatrudnienia poprzez:

• wzrastający nacisk na sektor wytwórczy i usługowy zmierzający do obniżenia kosztów usług kierowanych do klienta, przy jednoczesnej poprawie ich poziomu (patrz "punkt widzenia instytucji");

• wzrastającą świadomość potrzeby ochrony środowiska naturalnego, a zwłaszcza wpływu, jaki wywierają na niego budowa dróg i samochody (patrz telekomunikacja zamiast transportu);

• stopniowy rozwój gospodarki sieciowej, w której telepraca i telehandel będą odgrywały kluczową rolę:

• przechodzenie z "zatrudnienia na posadzie" do "pracy okazjonalnej", przy wzrastającym udziale form samozatrudnienia i zatrudnienia na część etatu, oraz rosnącej zależności od profesjonalistów, bardzo małych firm i "mikroprzedsiębiorstw".

Początek

Definicja telepracy

Wszystkie rodzaje telepracy charakteryzują się

wykorzystaniem komputerów oraz urządzeń i usług telekomunikacyjnych w celu zmiany dotychczasowej geografii pracy.

Termin "telepraca" często utożsamiana jest przez media i pojedyncze osoby jedynie z "telepracą domową" (patrz niżej), co jest nieco mylące. Telepraca może przybierać wiele form i być różnie charakteryzowana, co widać wyraźnie w poniższych definicjach.

W Stanach Zjednoczonych najczęściej używa się terminu "praca zdalna" (ang. telecommuting), podczas gdy w Europie powszechnie posługujemy się terminem "telepraca" (ang. telework).

Geneza telepracy i pracy zdalnej

Termin "praca zdalna" został ukuty przez Jacka Nillesa, który odegrał decydującą rolę w promowaniu tej koncepcji w USA, a spopularyzowany przez futurologa Francisa Kinsmana w książce The Telecommuters (John Wiley & Sons, 1987). Natomiast termin "telepraca" spopularyzowana została w Europie przez Komisję Europejską w sponsorowanych przez nią badaniach tego zjawiska. Badania dotyczyły telepracy jako czynnika rozwoju aktywności gospodarczej oraz szansy na powstanie nowych miejsc pracy na terenach wiejskich i w rejonach słabo rozwiniętych ekonomicznie.

Jack Nilles jest także twórcą terminu "kompleks biurowca" na określenie nieświadomej potrzeby przebywania w eleganckim gmachu firmy dla zademonstrowania własnej wartości i prestiżu. Gdyby nie kompleks biurowca, znacznie więcej ludzi byłoby zainteresowanych pracą w domu.

Początek

Telepraca domowa

Jak sama nazwa wskazuje jest to forma zatrudnienia, w której zamiast dojeżdżać do siedziby firmy, powierzoną pracę wykonuje się w miejscu zamieszkania. Termin ten obejmuje:

Telepracowników zatrudnionych

w tym przypadku sporządzana jest indywidualna umowa o pracę, w której uznaje się miejsce zamieszkania za miejsce pracy równorzędne do siedziby firmy lub ją zastępujące.

Telepracowników samozatrudniających się lub kontraktowych

w tym przypadku osoby prywatne dobrowolnie decydują się na pracę w domu. Samozatrudniający się pracownicy muszą "wsłuchiwać się w głos rynku". Taki pracownik z reguły godzi się wykonać zlecenie w siedzibie firmy, jeśli zleceniodawca ma takie życzenie.

Telepracowników nieformalnych lub nawet nielegalnych

w tym przypadku osoba prywatna i zarząd firmy, dostrzegając zalety telepracy wprowadzają tę formę zatrudnienia, jednak bez odgórnej zgody. Nierzadko wbrew oficjalnej polityce instytucji, której zarząd jest przeciwny telepracy. Według badań przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii nieformalna telepraca jest bardziej powszechna, niż formalnie istniejące programy - porównaj opinie managerów i telepracowników.

Telepracowników-przedsiębiorców

w tym przypadku specjaliści różnych dziedzin świadomie odrzucają formułę oficjalnego biura. Rozwijają swoje interesy w oparciu o sieć informatyczną, pracując w sposób najbardziej odpowiedni do ich indywidualnych predyspozycji.

Warto również zapoznać się z kategoriami telepracowników domowych.

Początek

Telepracownik

Pod pojęciem tym rozumie się osobę pracującą w domu w pełnym wymiarze godzin lub na część etatu. Może też oznaczać kogoś, kto dojeżdża z niewielkiej odległości do, np. telecentrum (patrz niżej), zamiast podróżować do znacznie bardziej oddalonej siedziby firmy. Nieraz telepracownika wiąże się z idylliczną wizją wiejskiego stylu życia, jednak może on równie dobrze żyć w mieście lub na jego przedmieściach i pracować na odległość tylko kilka dni w miesiącu. W pozostałe zaś dni dojeżdżać do pracy z innymi, "zwykłymi" pracownikami.

Warto również zapoznać się z kategoriami telepracowników domowych.

Początek

Elastyczność pracy

Jest to koncepcja ułatwiająca pracodawcy organizację środowiska pracy. Obejmuje szeroki zakres nowych sposobów jej wykonywania, włączając w to elastyczny czas pracy, elastyczność miejsca pracy, elastyczność umów o pracę, itp. Telepraca domowa jest właśnie często jednym z elementów "elastycznie pracującej instytucji", ale pełna jej realizacja wymusza potrzebę przemyślenia na nowo całej dotychczasowej polityki zatrudnienia oraz jej następstw.

Przykładem elastycznie wykonywanej pracy powiązanej z systemem telepracy domowej lub nomadycznej (mobilnej) stanowi idea tzw. "gorących biurek". Zamiast biurka przypisanego jednej osobie, pracownicy przebywający w siedzibie firmy używają dowolnego biurka, akurat wolnego. Zakłada się, że każde biurko ma standardowe systemy biurowe - PC lub terminal PC i telefon. Pracownik posiada "osobistą" teczkę, w której przechowywane są jego pliki i dane. Dane przekazywane są na biurko i utrzymywane do czasu, gdy pracownik znajduje się w pobliżu. Ponieważ biurka w konwencjonalnym biurze wykorzystywane są najwyżej w 20% nominalnego czasu pracy, oszczędności na kosztach utrzymania firmy mogą drastycznie wzrosnąć. Za przykład niech posłuży jedno z biur IBM w stanie Nowy Jork, obecnie zatrudniające 800 osób, które pracują przy jedynie 200 biurkach.

Koncepcję elastycznej pracy w szerokim zakresie wykorzystują firmy IBM i Digital. Zmusza je do tego wyjątkowo agresywny charakter współzawodnictwa w przemyśle informatycznym, pilnie śledzone wprowadzanie nowatorskich i stale rozwijanych metod zarządzania oraz potrzeba intensyfikacji produktywności. A trzeba pamiętać, że jest to przemysł, którego produkty z roku na rok wykazują 20-30% poprawę wydajności w stosunku do ceny.

Początek

Telecentra

W tradycyjnie zorganizowanej instytucji poszczególne działy skupiają swój personel w jednym miejscu. I tak dział finansów może znajdować się np. w Warszawie, natomiast lokalny dział obsługi klientów w Szczecinie. Obecnie jednak komputery i telekomunikacja umożliwiają dowolnemu zespołowi ludzi wspólną pracę niezależnie od tego, czy znajdują się w tym samym biurze, mieście lub też kraju.

Te możliwości wykorzystują telecentra. Każdy z pracowników przyjeżdża do biura w telecentrum, którego lokalizacja jest najbardziej odpowiednia do potrzeb, np. jest najbliżej lub istnieje do niego dobry dojazd komunikacją miejską. Natomiast "zespołowość" pracy uzyskuje się za pośrednictwem sieci elektronicznych.

Telecentra mogą być własnością jednej firmy. Firma może również posiadać kilka stanowisk roboczych (biurek) w telecentrum należącym do kilku instytucji.

Kiedy pracownik zmienia pracę, nie ma mowy o jego przenoszeniu w inne miejsce. Zmianie ulegają jedynie wewnętrzne powiązania w strukturze organizacji. Kiedy pracownik rezygnuje z pracy lub awansuje na inne stanowisko, firma może łatwo go zastąpić inną, odpowiednią na to miejsce osobą, niezależnie od ograniczeń jakie narzuca geografia.

Korzyści są oczywiste. Rozwój sieci dobrze wyposażonych i poprawnie zarządzanych telecentrów mógłby znacznie rozszerzyć wykorzystanie metod telepracy. Na przeszkodzie stoi jednak rozwój stosunków własnościowych nie potrafiących dostosować się do możliwości, jakie oferuje nowoczesna technika.

Początek

Telechatki

Jest to specjalny rodzaj telecentrów, nazwany tak z powodu ich wiejskiego pochodzenia. Idea telechatek narodziła się w Skandynawii, a obecnie rozpowszechniła się również w innych częściach Europy, szczególnie w Irlandii, Francji, Anglii, Walii oraz Szkocji. Telechatki organizuje się w adaptowanych do tego celu wiejskich chatach, nieużywanych zabudowaniach gospodarczych lub w wydzielonych salach szkolnych. Mogą to być również tradycyjne pomieszczenia biurowe.

Pierwotnym przeznaczeniem telechatek było

zapewnienie dostępu do najnowszej techniki i wyrobienie odpowiednich umiejętności u ludzi, którzy odczuwają brak takich możliwości. Brak ten spowodowany jest niemożnością zatrudnienia w firmach - zazwyczaj skupianych w pobliżu centrów urbanistycznych- wyposażonych w sprzęt najnowszej generacji.

Większość telechatek nadal spełnia tę rolę, organizując szkolenia w zakresie podstaw obsługi komputera, edytorów tekstu, arkuszy kalkulacyjnych, programów DTP oraz, ostatnio, poczty elektronicznej i technik sieciowych. Natomiast osoby posiadające własny komputer mają dzięki telechatkom dostęp do bardziej kosztownego sprzętu, np. wysokiej jakości drukarek.

Telechatki starają się być częścią systemu "odnowy" ekonomicznej, pomagając mieszkańcom lokalnych społeczności w znalezieniu pracy odpowiedniej do ich kwalifikacji. Zarówno w miejscowych firmach, jak i w systemie telepracy u pracodawców spoza regionu. W wielu przypadkach zapoznają miejscowe firmy i osoby indywidualne z możliwościami jakie niesie technika teleinformatyczna. Często spełniają również istotną rolę społeczną. Umożliwiają miejscowym telepracownikom nawiązanie wzajemnych kontaktów i dają namiastkę biurowych spotkań przy kawie.

Wiele telechatek egzystuje na dość kruchej podstawie finansowej. Ich istnienie nieraz zależy od zdobytych dofinansowań i prowadzonych szkoleń.

Początek

Koncentracja telepracy

Dotychczasowe przykłady opisywały zagadnienia telepracy rozproszonej - pracy przedtem wykonywanej w głównej siedzibie firmy, a obecnie "rozpraszanej" po domach, telecentrach oraz telewioskach. Technika dopuszcza także proces odwrotny. W przypadku niektórych rodzajów pracy daje to bardzo dobre wyniki. Przykładu koncentracji telepracy dostarcza firma Dell, która wszelkie operacje związane z obsługą klientów z krajów europejskich przeniosła w jeden rejon kontynentu: do ośrodków w Irlandii i Wielkiej Brytanii. Podobne rozwiązanie przyjął American Express.

Jeśli moje biuro znajduje się w Barcelonie i zachodzi potrzeba uzyskania pomocy serwisowej, wtedy obchodzi mnie wyłącznie czas oczekiwania na połączenie i skuteczność serwisu. Najmniej dbam o to, gdzie znajduje się osoba, która odpowiada na mój telefon. Odkąd technika stale podnosi wydajność usług świadczonych poprzez sieć, oszczędności dokonane na zmniejszeniu fizycznych rozmiarów firmy oraz lokalne różnice podatkowe uzasadniają pytanie o sens tradycyjnego modelu umiejscawiania zespołów serwisowych "blisko rynku". Przy dzisiejszym zaawansowaniu telekomunikacji, "blisko" to tam, gdzie jest łącze telefoniczne.

Początek

Telepraca "zamorska"

Management Technology Associates (MTA) ukuł ten termin w latach 1992-1993 na potrzeby sporządzonego dla Departamentu Handlu i Przemysłu Wielkiej Brytanii "Studium na temat telepracy, telehandlu i otwartych sieci elektronicznych" (Study of Telework, Teletrade and Open Electronic Networking). Świadomie odrzucono tam złudzenie, że telepraca stanowi remedium na problemy regionów słabo rozwiniętych ekonomicznie, a także równie niebezpieczną wizję telepracy jako stylu życia ograniczonego do wiejskiej chatki i ogródka. Natomiast terminu telepraca "zamorska" użyto na określenie zjawiska wyprowadzania pracy poza teren własnego regionu, miasta lub nawet kraju.

Należy pamiętać, że telepraca i wspierająca ją technika nie kreują nowych miejsc pracy, ani ich nie likwidują. Są to zjawiska neutralne. Jedyne co oferują, to możliwości. Od nas tylko zależy czy z nich skorzystamy.

Wiele krajów właśnie otwiera się na korzyści ekonomiczne, jakie oferuje telehandel. Wytwarzanie oprogramowania staje się domeną Indii, administracja systemami i zarządzanie danymi przyciągają Filipiny, systemami obsługi klientów interesują się Zachodnie Indie. Jednak telepraca "zamorska" nie oznacza prostego przesunięcia pracy do krajów, gdzie koszty robocizny są niższe. Raport z 1993 r. opracowany dla rządu Wielkiej Brytanii pokazał, że warunki sprzyjające zatrudnieniu będą powstawały jedynie w rejonach, gdzie istnieje odpowiednia kombinacja kosztów, umiejętności i indywidualnej przedsiębiorczości.

Raport MTA, zatytułowany "Telepraca i telehandel: szansa dla regionów" (Telework and Teletrade: The Local and Regional Response), opracowany został właśnie dla wspierania administracji lokalnej, rządów regionalnych i narodowych oraz agencji rozwoju, chcących skorzystać z nowych możliwości oraz unikać związanych z tym zagrożeń (np. zjawiska telepracy "zamorskiej").

Początek

Telewioska

Jest to rozwinięcie koncepcji telechatki. Społeczność idealnej telewioski zorientowana jest na przyszłościowy system zatrudnienia, jakim jest telepraca, i preferuje styl życia w realiach gospodarki sieciowej. Każda wioska jest "okablowana". Poszczególne budynki mieszkalne posiadają wewnętrzną sieć domową, połączoną z siecią wioskową, która za pośrednictwem krajowej sieci szkieletowej umożliwia łączność z "globalną wioską". Jest to myśl pociągająca określony typ ludzi przedsiębiorczych, pragnących łączyć wiejski styl życia z profesjonalnym dostępem do "infostrady".

Taka telewioska rozwijana jest w pobliżu Crickhowell w Walii. Nad zastosowaniem tej koncepcji dyskutują mieszkańcy innych, równie atrakcyjnych ekologicznie regionów, np. Highlands lub szkockich wysp. Kilka projektów, w różnych stadiach rozwoju, rozwijanych jest w Ameryce Północnej.

Początek

Telepraca nomadyczna (mobilna)

Telepracownik nomadyczny swoje obowiązki zawodowe wykonuje w podróży, a jego warsztat pracy znajduje się tam gdzie akurat przebywa: w samolocie, pociągu lub pokoju hotelowym. Za przykład niech posłużą handlowcy i inżynierowie serwisowi. Mogą to być również dyrektorzy firm i kierownicy działów, którzy za pośrednictwem notebooka i telefonu komórkowego chcą korzystać z możliwości jakie oferuje najnowsza technika: poczty głosowej, faksu, usług przywoławczych i dostępu zdalnego.

Owi nomadzi posiadają w domu co najmniej kilka urządzeń biurowych. Główną ich jednak troską jest posiadanie "w drodze" stałego dostępu do odpowiedniej infrastruktury. Stopniowo ich potrzeby zaczynają rozumieć linie lotnicze, lotniska, sieci hoteli, itp. Na przykład hotele starają się zapewnić pokoje typu "networker friendly" z dodatkowym gniazdkiem telefonicznym do wpięcia wtyku modemowego.

Początek