European Telework Online (ETO) Polska

Telepraca: terminy i definicje

• Wstep do telepracy
• Definicja telepracy
• Telepraca domowa
• Telepracownik
• Elastycznosc pracy
• Telecentra
• Telechatki
• Koncentracja telepracy
• Telepraca "zamorska"
• Telewioska
• Telepraca nomadyczna (mobilna)

Telepraca (praca zdalna) to nowa forma zatrudnienia, ktorej zastosowanie stalo sie mozliwe poprzez:
• obnizenie kosztow i zwiekszenie wydajnosci komputerow oraz urzadzen i uslug telekomunikacyjnych;

• zwiekszona dostepnosc narzedzi i uslug zapewniajacych otwartosc sieci elektronicznych (w tym Internetu);

• wzrastajace powoli zainteresowanie ze strony pracodawcow, pracownikow i prowadzacych samodzielna dzialalnosc gospodarcza wykorzystaniem nowatorskich sposobow osiagania zawodowych i osobistych aspiracji.

Telepraca staje sie atrakcyjna forma zatrudnienia poprzez:

• wzrastajacy nacisk na sektor wytworczy i uslugowy zmierzajacy do obnizenia kosztow uslug kierowanych do klienta, przy jednoczesnej poprawie ich poziomu (patrz "punkt widzenia instytucji");

• wzrastajaca swiadomosc potrzeby ochrony srodowiska naturalnego, a zwlaszcza wplywu, jaki wywieraja na niego budowa drog i samochody (patrz telekomunikacja zamiast transportu);

• stopniowy rozwoj gospodarki sieciowej, w ktorej telepraca i telehandel beda odgrywaly kluczowa role:

• przechodzenie z "zatrudnienia na posadzie" do "pracy okazjonalnej", przy wzrastajacym udziale form samozatrudnienia i zatrudnienia na czesc etatu, oraz rosnacej zaleznosci od profesjonalistow, bardzo malych firm i "mikroprzedsiebiorstw".

Poczatek

Definicja telepracy

Wszystkie rodzaje telepracy charakteryzuja sie

wykorzystaniem komputerow oraz urzadzen i uslug telekomunikacyjnych w celu zmiany dotychczasowej geografii pracy.

Termin "telepraca" czesto utozsamiana jest przez media i pojedyncze osoby jedynie z "telepraca domowa" (patrz nizej), co jest nieco mylace. Telepraca moze przybierac wiele form i byc roznie charakteryzowana, co widac wyraznie w ponizszych definicjach.

W Stanach Zjednoczonych najczesciej uzywa sie terminu "praca zdalna" (ang. telecommuting), podczas gdy w Europie powszechnie poslugujemy sie terminem "telepraca" (ang. telework).

Geneza telepracy i pracy zdalnej

Termin "praca zdalna" zostal ukuty przez Jacka Nillesa, ktory odegral decydujaca role w promowaniu tej koncepcji w USA, a spopularyzowany przez futurologa Francisa Kinsmana w ksiazce The Telecommuters (John Wiley & Sons, 1987). Natomiast termin "telepraca" spopularyzowana zostala w Europie przez Komisje Europejska w sponsorowanych przez nia badaniach tego zjawiska. Badania dotyczyly telepracy jako czynnika rozwoju aktywnosci gospodarczej oraz szansy na powstanie nowych miejsc pracy na terenach wiejskich i w rejonach slabo rozwinietych ekonomicznie.

Jack Nilles jest takze tworca terminu "kompleks biurowca" na okreslenie nieswiadomej potrzeby przebywania w eleganckim gmachu firmy dla zademonstrowania wlasnej wartosci i prestizu. Gdyby nie kompleks biurowca, znacznie wiecej ludzi byloby zainteresowanych praca w domu.

Poczatek

Telepraca domowa

Jak sama nazwa wskazuje jest to forma zatrudnienia, w ktorej zamiast dojezdzac do siedziby firmy, powierzona prace wykonuje sie w miejscu zamieszkania. Termin ten obejmuje:

Telepracownikow zatrudnionych

w tym przypadku sporzadzana jest indywidualna umowa o prace, w ktorej uznaje sie miejsce zamieszkania za miejsce pracy rownorzedne do siedziby firmy lub ja zastepujace.

Telepracownikow samozatrudniajacych sie lub kontraktowych

w tym przypadku osoby prywatne dobrowolnie decyduja sie na prace w domu. Samozatrudniajacy sie pracownicy musza "wsluchiwac sie w glos rynku". Taki pracownik z reguly godzi sie wykonac zlecenie w siedzibie firmy, jesli zleceniodawca ma takie zyczenie.

Telepracownikow nieformalnych lub nawet nielegalnych

w tym przypadku osoba prywatna i zarzad firmy, dostrzegajac zalety telepracy wprowadzaja te forme zatrudnienia, jednak bez odgornej zgody. Nierzadko wbrew oficjalnej polityce instytucji, ktorej zarzad jest przeciwny telepracy. Wedlug badan przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii nieformalna telepraca jest bardziej powszechna, niz formalnie istniejace programy - porownaj opinie managerow i telepracownikow.

Telepracownikow-przedsiebiorcow

w tym przypadku specjalisci roznych dziedzin swiadomie odrzucaja formule oficjalnego biura. Rozwijaja swoje interesy w oparciu o siec informatyczna, pracujac w sposob najbardziej odpowiedni do ich indywidualnych predyspozycji.

Warto rowniez zapoznac sie z kategoriami telepracownikow domowych.

Poczatek

Telepracownik

Pod pojeciem tym rozumie sie osobe pracujaca w domu w pelnym wymiarze godzin lub na czesc etatu. Moze tez oznaczac kogos, kto dojezdza z niewielkiej odleglosci do, np. telecentrum (patrz nizej), zamiast podrozowac do znacznie bardziej oddalonej siedziby firmy. Nieraz telepracownika wiaze sie z idylliczna wizja wiejskiego stylu zycia, jednak moze on rownie dobrze zyc w miescie lub na jego przedmiesciach i pracowac na odleglosc tylko kilka dni w miesiacu. W pozostale zas dni dojezdzac do pracy z innymi, "zwyklymi" pracownikami.

Warto rowniez zapoznac sie z kategoriami telepracownikow domowych.

Poczatek

Elastycznosc pracy

Jest to koncepcja ulatwiajaca pracodawcy organizacje srodowiska pracy. Obejmuje szeroki zakres nowych sposobow jej wykonywania, wlaczajac w to elastyczny czas pracy, elastycznosc miejsca pracy, elastycznosc umow o prace, itp. Telepraca domowa jest wlasnie czesto jednym z elementow "elastycznie pracujacej instytucji", ale pelna jej realizacja wymusza potrzebe przemyslenia na nowo calej dotychczasowej polityki zatrudnienia oraz jej nastepstw.

Przykladem elastycznie wykonywanej pracy powiazanej z systemem telepracy domowej lub nomadycznej (mobilnej) stanowi idea tzw. "goracych biurek". Zamiast biurka przypisanego jednej osobie, pracownicy przebywajacy w siedzibie firmy uzywaja dowolnego biurka, akurat wolnego. Zaklada sie, ze kazde biurko ma standardowe systemy biurowe - PC lub terminal PC i telefon. Pracownik posiada "osobista" teczke, w ktorej przechowywane sa jego pliki i dane. Dane przekazywane sa na biurko i utrzymywane do czasu, gdy pracownik znajduje sie w poblizu. Poniewaz biurka w konwencjonalnym biurze wykorzystywane sa najwyzej w 20% nominalnego czasu pracy, oszczednosci na kosztach utrzymania firmy moga drastycznie wzrosnac. Za przyklad niech posluzy jedno z biur IBM w stanie Nowy Jork, obecnie zatrudniajace 800 osob, ktore pracuja przy jedynie 200 biurkach.

Koncepcje elastycznej pracy w szerokim zakresie wykorzystuja firmy IBM i Digital. Zmusza je do tego wyjatkowo agresywny charakter wspolzawodnictwa w przemysle informatycznym, pilnie sledzone wprowadzanie nowatorskich i stale rozwijanych metod zarzadzania oraz potrzeba intensyfikacji produktywnosci. A trzeba pamietac, ze jest to przemysl, ktorego produkty z roku na rok wykazuja 20-30% poprawe wydajnosci w stosunku do ceny.

Poczatek

Telecentra

W tradycyjnie zorganizowanej instytucji poszczegolne dzialy skupiaja swoj personel w jednym miejscu. I tak dzial finansow moze znajdowac sie np. w Warszawie, natomiast lokalny dzial obslugi klientow w Szczecinie. Obecnie jednak komputery i telekomunikacja umozliwiaja dowolnemu zespolowi ludzi wspolna prace niezaleznie od tego, czy znajduja sie w tym samym biurze, miescie lub tez kraju.

Te mozliwosci wykorzystuja telecentra. Kazdy z pracownikow przyjezdza do biura w telecentrum, ktorego lokalizacja jest najbardziej odpowiednia do potrzeb, np. jest najblizej lub istnieje do niego dobry dojazd komunikacja miejska. Natomiast "zespolowosc" pracy uzyskuje sie za posrednictwem sieci elektronicznych.

Telecentra moga byc wlasnoscia jednej firmy. Firma moze rowniez posiadac kilka stanowisk roboczych (biurek) w telecentrum nalezacym do kilku instytucji.

Kiedy pracownik zmienia prace, nie ma mowy o jego przenoszeniu w inne miejsce. Zmianie ulegaja jedynie wewnetrzne powiazania w strukturze organizacji. Kiedy pracownik rezygnuje z pracy lub awansuje na inne stanowisko, firma moze latwo go zastapic inna, odpowiednia na to miejsce osoba, niezaleznie od ograniczen jakie narzuca geografia.

Korzysci sa oczywiste. Rozwoj sieci dobrze wyposazonych i poprawnie zarzadzanych telecentrow moglby znacznie rozszerzyc wykorzystanie metod telepracy. Na przeszkodzie stoi jednak rozwoj stosunkow wlasnosciowych nie potrafiacych dostosowac sie do mozliwosci, jakie oferuje nowoczesna technika.

Poczatek

Telechatki

Jest to specjalny rodzaj telecentrow, nazwany tak z powodu ich wiejskiego pochodzenia. Idea telechatek narodzila sie w Skandynawii, a obecnie rozpowszechnila sie rowniez w innych czesciach Europy, szczegolnie w Irlandii, Francji, Anglii, Walii oraz Szkocji. Telechatki organizuje sie w adaptowanych do tego celu wiejskich chatach, nieuzywanych zabudowaniach gospodarczych lub w wydzielonych salach szkolnych. Moga to byc rowniez tradycyjne pomieszczenia biurowe.

Pierwotnym przeznaczeniem telechatek bylo

zapewnienie dostepu do najnowszej techniki i wyrobienie odpowiednich umiejetnosci u ludzi, ktorzy odczuwaja brak takich mozliwosci. Brak ten spowodowany jest niemoznoscia zatrudnienia w firmach - zazwyczaj skupianych w poblizu centrow urbanistycznych- wyposazonych w sprzet najnowszej generacji.

Wiekszosc telechatek nadal spelnia te role, organizujac szkolenia w zakresie podstaw obslugi komputera, edytorow tekstu, arkuszy kalkulacyjnych, programow DTP oraz, ostatnio, poczty elektronicznej i technik sieciowych. Natomiast osoby posiadajace wlasny komputer maja dzieki telechatkom dostep do bardziej kosztownego sprzetu, np. wysokiej jakosci drukarek.

Telechatki staraja sie byc czescia systemu "odnowy" ekonomicznej, pomagajac mieszkancom lokalnych spolecznosci w znalezieniu pracy odpowiedniej do ich kwalifikacji. Zarowno w miejscowych firmach, jak i w systemie telepracy u pracodawcow spoza regionu. W wielu przypadkach zapoznaja miejscowe firmy i osoby indywidualne z mozliwosciami jakie niesie technika teleinformatyczna. Czesto spelniaja rowniez istotna role spoleczna. Umozliwiaja miejscowym telepracownikom nawiazanie wzajemnych kontaktow i daja namiastke biurowych spotkan przy kawie.

Wiele telechatek egzystuje na dosc kruchej podstawie finansowej. Ich istnienie nieraz zalezy od zdobytych dofinansowan i prowadzonych szkolen.

Poczatek

Koncentracja telepracy

Dotychczasowe przyklady opisywaly zagadnienia telepracy rozproszonej - pracy przedtem wykonywanej w glownej siedzibie firmy, a obecnie "rozpraszanej" po domach, telecentrach oraz telewioskach. Technika dopuszcza takze proces odwrotny. W przypadku niektorych rodzajow pracy daje to bardzo dobre wyniki. Przykladu koncentracji telepracy dostarcza firma Dell, ktora wszelkie operacje zwiazane z obsluga klientow z krajow europejskich przeniosla w jeden rejon kontynentu: do osrodkow w Irlandii i Wielkiej Brytanii. Podobne rozwiazanie przyjal American Express.

Jesli moje biuro znajduje sie w Barcelonie i zachodzi potrzeba uzyskania pomocy serwisowej, wtedy obchodzi mnie wylacznie czas oczekiwania na polaczenie i skutecznosc serwisu. Najmniej dbam o to, gdzie znajduje sie osoba, ktora odpowiada na moj telefon. Odkad technika stale podnosi wydajnosc uslug swiadczonych poprzez siec, oszczednosci dokonane na zmniejszeniu fizycznych rozmiarow firmy oraz lokalne roznice podatkowe uzasadniaja pytanie o sens tradycyjnego modelu umiejscawiania zespolow serwisowych "blisko rynku". Przy dzisiejszym zaawansowaniu telekomunikacji, "blisko" to tam, gdzie jest lacze telefoniczne.

Poczatek

Telepraca "zamorska"

Management Technology Associates (MTA) ukul ten termin w latach 1992-1993 na potrzeby sporzadzonego dla Departamentu Handlu i Przemyslu Wielkiej Brytanii "Studium na temat telepracy, telehandlu i otwartych sieci elektronicznych" (Study of Telework, Teletrade and Open Electronic Networking). Swiadomie odrzucono tam zludzenie, ze telepraca stanowi remedium na problemy regionow slabo rozwinietych ekonomicznie, a takze rownie niebezpieczna wizje telepracy jako stylu zycia ograniczonego do wiejskiej chatki i ogrodka. Natomiast terminu telepraca "zamorska" uzyto na okreslenie zjawiska wyprowadzania pracy poza teren wlasnego regionu, miasta lub nawet kraju.

Nalezy pamietac, ze telepraca i wspierajaca ja technika nie kreuja nowych miejsc pracy, ani ich nie likwiduja. Sa to zjawiska neutralne. Jedyne co oferuja, to mozliwosci. Od nas tylko zalezy czy z nich skorzystamy.

Wiele krajow wlasnie otwiera sie na korzysci ekonomiczne, jakie oferuje telehandel. Wytwarzanie oprogramowania staje sie domena Indii, administracja systemami i zarzadzanie danymi przyciagaja Filipiny, systemami obslugi klientow interesuja sie Zachodnie Indie. Jednak telepraca "zamorska" nie oznacza prostego przesuniecia pracy do krajow, gdzie koszty robocizny sa nizsze. Raport z 1993 r. opracowany dla rzadu Wielkiej Brytanii pokazal, ze warunki sprzyjajace zatrudnieniu beda powstawaly jedynie w rejonach, gdzie istnieje odpowiednia kombinacja kosztow, umiejetnosci i indywidualnej przedsiebiorczosci.

Raport MTA, zatytulowany "Telepraca i telehandel: szansa dla regionow" (Telework and Teletrade: The Local and Regional Response), opracowany zostal wlasnie dla wspierania administracji lokalnej, rzadow regionalnych i narodowych oraz agencji rozwoju, chcacych skorzystac z nowych mozliwosci oraz unikac zwiazanych z tym zagrozen (np. zjawiska telepracy "zamorskiej").

Poczatek

Telewioska

Jest to rozwiniecie koncepcji telechatki. Spolecznosc idealnej telewioski zorientowana jest na przyszlosciowy system zatrudnienia, jakim jest telepraca, i preferuje styl zycia w realiach gospodarki sieciowej. Kazda wioska jest "okablowana". Poszczegolne budynki mieszkalne posiadaja wewnetrzna siec domowa, polaczona z siecia wioskowa, ktora za posrednictwem krajowej sieci szkieletowej umozliwia lacznosc z "globalna wioska". Jest to mysl pociagajaca okreslony typ ludzi przedsiebiorczych, pragnacych laczyc wiejski styl zycia z profesjonalnym dostepem do "infostrady".

Taka telewioska rozwijana jest w poblizu Crickhowell w Walii. Nad zastosowaniem tej koncepcji dyskutuja mieszkancy innych, rownie atrakcyjnych ekologicznie regionow, np. Highlands lub szkockich wysp. Kilka projektow, w roznych stadiach rozwoju, rozwijanych jest w Ameryce Polnocnej.

Poczatek

Telepraca nomadyczna (mobilna)

Telepracownik nomadyczny swoje obowiazki zawodowe wykonuje w podrozy, a jego warsztat pracy znajduje sie tam gdzie akurat przebywa: w samolocie, pociagu lub pokoju hotelowym. Za przyklad niech posluza handlowcy i inzynierowie serwisowi. Moga to byc rowniez dyrektorzy firm i kierownicy dzialow, ktorzy za posrednictwem notebooka i telefonu komorkowego chca korzystac z mozliwosci jakie oferuje najnowsza technika: poczty glosowej, faksu, uslug przywolawczych i dostepu zdalnego.

Owi nomadzi posiadaja w domu co najmniej kilka urzadzen biurowych. Glowna ich jednak troska jest posiadanie "w drodze" stalego dostepu do odpowiedniej infrastruktury. Stopniowo ich potrzeby zaczynaja rozumiec linie lotnicze, lotniska, sieci hoteli, itp. Na przyklad hotele staraja sie zapewnic pokoje typu "networker friendly" z dodatkowym gniazdkiem telefonicznym do wpiecia wtyku modemowego.

Poczatek